Sinema Hareketleri: Bölüm I

SOVYET KURGUSU

17 Ekim 1917 Bolşevik Devrimi ardından Lenin’in toplumsal eşitlik ilkesine dayanarak yönetmeye çalıştığı Sovyet halkının sanatla daha çok iç içe olması için yeni politikalar geliştirildi. Zaten köklü bir edebiyat ve müzik geleneği bulunan Rus halkının sinemayla  tanışması Lenin önderliğinde sinemaya verilen destekler doğrultusunda hızlıca gelişti. Dönemin devrimci sinemacıları arasında Dziga Vertov, savaş içerikli belgeseller üzerinde çalışmaya başladı. Sovyet hükümeti tarafından kurulan Devlet Sinema Sanatı Okulu’nda (Dünyada ilk kurulan sinema okulu) ders veren Kuleshov, kurgu üzerine deneysel çalışmalara başladı. Sovyetler’de 1919 yılında gösterilen Amerikalı Griffith’in “Intolarence” filmi Sovyet sinemacılara ilham kaynağı olmuştu. Kurgu stilinin önemli sinemacılarından hiçbiri devrim öncesi sinemada deneyimli değildi. Hemen hemen hepsi başka alanlardan sinemaya geçti. (Pudovkin kimyadan, Eisenstein mühendislikten…) Bolşevik devriminin ateşi artık sinemayı da çemberine almıştı. Sovyetler, 1922’de film endüstrisi için merkezî bir dağıtım kurumu için Goskino’yu kurdu. Aynı zamanda Lenin’in: “Sinema, bütün sanatlar arasında bizim için en önemlisidir” çıkışı Sovyet sinemasının büyümesine şüphesiz önemli katkılar sağladı. Sovyet kurgu tekniği Kuleshov’un 1924 yılında çalıştığı birimde “The Extraordinary Adventures of Mr. West in the Land of the Bolsheviks” deneysel çalışmasının gösterimiyle başladı. Her deneysel çalışma Sovyet sinemacılar için yeni tekniklerin gündeme gelmesi demekti. Burada Eisenstein faktörünü özellikle vurgulamak gerekir. Eisenstein, ilk uzun-metraj filmini (Strike / Grev) 1925’te göstererek Sovyet sinema akımını başlattı. Aynı yılda “Battleship Potemkin” (Potemkin Zırhlısı, 1925) filmini gösterime sunan Eisenstein sinemaseverleri heyecanlandıran gerçek bir başyapıta imzasını attı. Bu film ülke dışında da başarı sağladı. Aynı yılları takiben Eisenstein, Kuleshov, Vertov, Pudovkin kurgunun gücünü gerek yazılarında gerekse çalışmalarında yılmadan savundular. Sovyet sinemacılar, bir filmin gücünün analitik kurguyla çekimlerin kombinasyonundan çıktığını ilân ettiler. Kurgu, modern sinemanın önünü açacak yegâne teknik olarak öngörüldü. Fakat genç kuramcılardan Pudovkin, kurguya yaklaşımda diğerleriyle aynı fikirde değildi. Pudovkin, çekimlerin bir dizin oluşturmak için birleştirilmesi gereken tuğlalara benzediğine inanıyordu. Eisenstein ise eğer çekimler birbirlerine uymuyor ve seyircide bir şok etkisi yaratıyorsa elde edilebilir düşüncesiyle Pudovkin’e katılmıyordu. Eisenstein, “October” (Ekim, 1928) filminde uyguladığı diyalektik kurguyla yeni bir teknik getirmişti. Vertov ise daha çok belgesel filmlere yoğunlaştığı için gerçeğin belgeselde olduğunun altını çiziyordu. Sovyet kurgucuların sinema diline yaklaşımları diğer ülkelerin sinemasından ayrılır. Sovyet sinema dili, karakter (birey) psikolojisini önemsiz bir açıdan değerlendirdi. Bireyin değil toplumsal gücün önemini vurgulamaya çalıştı. Sovyet kurgu hareketinin temelinde hiçbir zaman tek bir kahraman yaratılmadı. Toplum, Eisenstein filmlerinde olduğu gibi kolektif bir gücü oluşturuyordu. 1920’lerin sonuna doğru bu akımın öncüleri birçok başyapıta imzasını atmıştı. Lenin’in ölümünden sonra Stalin’in ülke yönetimine gelmesi sinemaya sansürü de getirdi. Stalin, Sovyet sinemacılara daha anlaşılır filmler yapılması gerektiğini söyleyerek gerçekçi olmayan stilistik çalışmaları engelleyici otoriteyi kullanmaya başladı. Stalin’in yeni sanatsal politikası “Sosyalist Gerçekçilik” adı altında devrimci gelişmeyi anlattıran propaganda filmlerinin çekilmesi şart koşuldu. Eisenstein, tüm engellemelere rağmen montaj üzeri denemelerine devam etti. Ölümünden sonra (1948) Sovyet kurgu stili önemini kaybetti ve Sovyet sineması Tarkovski’ye kadar yenilikçi bir sinema dili oluşturamadı.

Diğer yazıları Güney Birtek

Nazilerin Gölgesinde Fritz Lang Sineması

1890 yılında Avusturya’da dünyaya gelen Fritz Lang, gençlik yıllarında mimari ve resim...
Devamı

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir