Analiz

Published on Nisan 3rd, 2018 | by Ozan Kaan Üreten

0

Gladyatör (2000): Bu Dünyada ya da Ötekinde

Share Button

Yönetmenliğini Ridley Scott’ın yaptığı Gladyatör, temelde Kuzey Orduları’nın komutanı ve Felix Lejyonları’nın generali Maximus Decimus Meridius’un (Russell Crowe) intikamını anlatan bir drama filmidir. Büyük Roma İmparatoru Marcus Aurelius’un (Richard Harris) ölümünden sonra ihanete uğrayıp ölüme yollanan Maximus’un Roma kentine gladyatör olarak gelişini ve zaman geçtikçe halkın gözünde bir kahramana dönüşüp zalim imparator Commodus’a baş kaldırışını konu edinen film, Russell Crowe’un En İyi Erkek Oyuncu Akademi Ödülü’yle beraber tam 5 Oscar kazanmıştır.

“Hayatta yaptıklarımız, sonsuzlukta yankılanır.”

Birçok tarih bilimcisine göre Roma İmparatorluğu’na en parlak dönemini yaşatan İmparator Marcus Aurelius, deuteragonist döneminde geçen filmdeki ana felsefi akım, Stoacı düşünce yapısıdır. Kendisi de en ünlü Stoacılardan olan Marcus Aurelius’un düşünce yapısına göre, tek dünya devleti hakimiyeti dünya için en önemli gereksinimdir. Tek dünya devleti hakimiyetini savunan Aurelius için devletin üstünde hukuk ve akıl vardır. Devlet, imparator demek değildir, devlet halktır. Felsefenin devlet hukuku ve politikasına uygulanmasında çok başarılı olmuş olan Aurelius’a göre bütün insanlar eşit ve dünya vatandaşıdır. Felsefi görüşlerini dönemin en güçlü ve en büyük imparatorluğu olan Roma’ya adapte edebilmiş olan imparatorun çevresi de, senatosu ve generalleri de Stoacı düşünce yapısına sahiptir. Bu akıma daha derinden bakıp, zihinsel olarak yaklaştığımızda, Roma İmparatorluğu dönemindeki insanları daha iyi anlamış oluruz.

“Düşünceniz ne ise hayatınız da odur, hayatınızı değiştirmek istiyorsanız, düşüncelerinizi değiştiriniz.” Marcus Aurelius

Stoacılar, dünyevi olan tüm isteklerden daha doğrusu her şeyden kurtulmak ister ve mutluluğu ararlar; bu nedenden dolayı da ölümden korkmazlar. Bu noktada, İmparator Aurelius’un hem generali Maximusla hem de öz oğlu Commodus ile olan diyaloglarını incelediğimizde, Stoacı felsefe gün yüzüne çıkmaktadır. İlk olarak Sezar ve general Maximus’un diyaloğundaki stoacı felsefeye değinecek olursak, dönemin en güçlü ve büyük imparatorluğunun komutanı olan bir adamın, imparatorunun kazanılan son büyük savaştan sonra ne istersin diye sorması üzerine, her şeyi bırakıp evime; karımın ve çocuğumun yanına dönmek isterim demesindeki alt metindir. İkili arasında geçen diyalogdaki Maximus’un ev tasviri de Stoacılıktaki, mutluluğun insanın kendisine bağlı olduğu, insanın kendi kendini mutlu edebileceği gerçeğine atıftır. Sezar’ın ise komutanının bu sade isteğinden önce yapmasını istediği son bir görev vardır: Öldükten sonra imparatorluğu senatoya yani halka devretmek ve Roma halkını özgürleştirerek devleti cumhuriyete dönüştürmek. Bu isteğini bizzat Maximus’a iletmesinin sebebi de askerlerinin gözünde kahraman olan General Maximus’un göreve bağlılığına inancının tam olmasıdır. Oğlunun kendisinden sonra gelip imparator olmasını istememesi de Stoacılarda bulunan; “bireyin kendi doğasına, hayattaki konumuna ve halkına karşı olan görevlerine uygun bir biçimde hareket etmeli” yapısal yaklaşımıdır. İnsanın istemese de, toplumsal görevlerini (kaderine rıza göstermesini daha doğrusu boyun eğmesini) sadakatla yapması gerektiğini bilen Maximus, bu görevi onaylamaktadır. Çünkü Maximus için Roma, zalim ve karanlık dünyada bir ışıktır ve herkes bu ışıktan yararlanmak zorundadır.

Filmdeki bir diğer önemli diyalogda da bu felsefe açık bir şekilde devam etmektedir. Sezar’ın oğlu Commodus (Joaquin Phoenix) ile konuşurken duygularını kontrol altında tutabilmektedir. Gerçek bir imparatorda Marcus Aurelius’un bizzat aradığı dört erdemden (bilgelik, adalet, cesaret, itidal) hiçbirinin öz oğlunda bulunmaması üzerine onun imparator olmasını istemeyen Sezar, Commodus’a farklı bir şekilde Roma’ya hizmet etmesi gerektiğini belirtmektedir. “Birisinin hatasına öfkelendiğinde derhal kendine bak” ve “karşındaki insanın gerginliğini gidermelisin” sözleriyle bilinen Marcus Aurelius’un oğluna, imparator olamayacağını, çünkü bir liderde aradığı dört erdemden hiçbirine sahip olmadığını belirtmesinden sonra bile öz eleştiri yapması felsefi alt metni daha da derinleştirmektedir.

“Evlat olarak senin bütün hataların, baba olarak benim başarısızlığımdır”

Filmde, ana parçalar dışındaki karakterler de önemli yer tutmakta ve filmi mükemmelleştirmektedir. Kişinin doğru bir şekilde düşündüğünde Tanrı’nın onu anlayacak oluşunu gözardı eden ve hırsları yüzünden korkunç bir psikolojiye bürünen yeni “Sezar” Commodus, Maximus’un bir nevi antagonistidir. Babasından kan yoluyla geçen hükümdarlığını kimseye kaybetmek istemeyen Commodus, babasının belirttiği erdemler dışında kendisinin sahip olduğunu düşündüğü en önemli erdemi ile Roma İmparatorluğu’nu yönetebileceğini düşünmektedir: Hırs. “Küçük meşgul arı” sekansında ne denli canileşebildiğini görebildiğimiz Commodus’a göre halk savaşlardan bıkmıştır ve eğlenmek istemektedir. Bunun için de fazlasıyla külfet olan ve yıllar önce yasaklanmış Colosseum oyunlarını hayata geçiren ve sadece oyunlarla ilgilenmeye başlayan Commodus’un yaradılışı, kesinlikle lider olabilecek ağırlıkta değildir. Zaman geçtikçe mutsuzluğu ve iç güveni sarsılmaya başlayan Commodus babasının öğütlerini dinlememesinin acılarını çekmeye ve yavaş yavaş zalim olmaya başlamıştır.

“Senin huzursuzluğun başkalarıyla değil, kendi kendinle bağdaşamadığın içindir.”

Commodus, ölüme yolladığı Maximus’un “İspanyol” lakabıyla gladyatör olarak Roma’ya dönüşü üzerine artık bütün kontrolünü kaybetmiştir. Kalabalığı da kazanarak daha önce askerlerin kahramanı olan, daha sonrasında halkın da sevgisini kazanan “köle” Maximus’un sahte imparatorla mücadelesini anlatan Gladyatör filmi, sinema tarihine derin izler bırakmış bir intikam destanıdır. İntikamını bu dünyada veya sonrasında alacağını düşünen Maximus’un haklı davası, Spartaküs öyküsüne benzerliğinin yanı sıra, gerçek hayattan karakterlerin vücut bulduğu, Marcus Aurelius, Cicero’nun da konuyu ağırlaştırdığı düşünüldüğünde sinema için önemli bir kilometre taşıdır.


Yazar Hakkında

Bir hayalim var ve her yeni günde onu korumam gerek.



Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Back to Top ↑